Từ 01/07/2026, người bị cấm đi khỏi nơi cư trú được làm gì và không được làm gì?

Nhiều người vẫn cho rằng, khi bị áp dụng biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú thì đồng nghĩa với việc không được đi làm, không được ra khỏi nhà hoặc bị “giam lỏng”. Thực tế, đây là cách hiểu chưa chính xác. Trong hoạt động tố tụng hình sự, cấm đi khỏi nơi cư trú là một trong những biện pháp ngăn chặn được áp dụng khá phổ biến đối với bị can, bị cáo khi chưa cần thiết phải tạm giam nhưng vẫn cần bảo đảm sự có mặt của họ trong quá trình giải quyết vụ án.

Đặc biệt, từ khi Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú năm 2025 có hiệu lực ngày 01/7/2026, các quyền và nghĩa vụ của người bị áp dụng biện pháp này đã được quy định đầy đủ, rõ ràng hơn. Các quy định mới này góp phần bảo đảm quyền con người, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý của cơ quan tiến hành tố tụng. Bài viết phân tích các quyền, nghĩa vụ và những việc người bị áp dụng biện pháp này được làm hoặc không được làm theo quy định của pháp luật từ ngày 01/07/2026.

1. Cấm đi khỏi nơi cư trú là gì?

Cấm đi khỏi nơi cư trú là biện pháp ngăn chặn được quy định tại Điều 109 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Biện pháp này được áp dụng đối với bị can, bị cáo có nơi cư trú rõ ràng nhằm bảo đảm họ có mặt theo giấy triệu tập của cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án. Biện pháp này nhằm phòng ngừa nguy cơ bỏ trốn hoặc cản trở hoạt động tố tụng theo quy định tại Điều 123 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.

Điều quan trọng cần lưu ý là người bị cấm đi khỏi nơi cư trú không bị tạm giam. Họ không bị cách ly khỏi xã hội như trường hợp bị tạm giam, vẫn được sinh hoạt, lao động và thực hiện nhiều quyền công dân theo quy định của pháp luật.

2. Người bị cấm đi khỏi nơi cư trú được làm gì?

Một trong những điểm dễ gây nhầm lẫn là nhiều người cho rằng đã bị áp dụng biện pháp này thì mọi hoạt động đều bị hạn chế. Tuy nhiên, thực tế không phải vậy. Người bị cấm đi khỏi nơi cư trú là: “người đang bị hạn chế quyền đi lại ngoài phạm vi địa bàn xã, phường, đặc khu nơi người đó cư trú hoặc phạm vi địa bàn đơn vị quân đội quản lý trong thời hạn theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự nhằm bảo đảm sự có mặt của họ theo giấy triệu tập của cơ quan có thẩm quyền tố tụng, bao gồm bị can; bị cáo; người bị yêu cầu dẫn độ; người đang chờ chấp hành án phạt tù” theo quy định tại khoản 3 Điều 2 Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú năm 2025.

Ngoài ra, nguyên tắc quản lý, thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú được quy định tại khoản 4 Điều 3 Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú năm 2025: “Bảo đảm cho người bị tạm giữ, người bị tạm giam, người bị cấm đi khỏi nơi cư trú thực hiện quyền con người, quyền và nghĩa vụ của công dân nếu không bị hạn chế bởi Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan”. Do đó, người bị cấm đi khỏi nơi cư trú có các quyền cơ bản như sau:

– Được đi khỏi nơi cư trú vì lý do bất khả kháng hoặc do trở ngại khách quan

Theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 41 Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú năm 2025 thì người bị cấm đi khỏi nơi cư trú được đi khỏi nơi cư trú vì lý do bất khả kháng hoặc do trở ngại khách quan. Trường hợp đi khỏi nơi cư trú vì lý do chính đáng khác thì phải được cơ quan có thẩm quyền cho phép. Như vậy, người bị cấm đi khỏi nơi cư trú phải xin phép và được sự đồng ý thì được quyền thực hiện việc ra khỏi nơi cư trú.

– Được thay đổi nơi cư trú, làm việc, lao động hoặc học tập ra ngoài phạm vi nơi cư trú khi được cơ quan có thẩm quyền cho phép

Theo quy định tại điểm b khoản 1 Điều 41 Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú năm 2025 thì người bị cấm đi khỏi nơi cư trú được thay đổi nơi cư trú, làm việc, lao động hoặc học tập ra ngoài phạm vi nơi cư trú khi được cơ quan có thẩm quyền cho phép. Trường hợp thay đổi nơi cư trú, làm việc, lao động hoặc học tập trong phạm vi nơi cư trú thì phải báo cáo cơ quan có thẩm quyền. Như vậy, việc thay đổi là quyền của người bị cấm đi khỏi nơi cư trú, nhưng bắt buộc phải có sự chấp thuận từ cơ quan có thẩm quyền.

– Được sinh hoạt bình thường tại nơi cư trú

Người bị cấm đi khỏi nơi cư trú vẫn được sinh sống cùng gia đình, chăm sóc con cái, tham gia các hoạt động sinh hoạt hằng ngày và duy trì cuộc sống bình thường. Việc áp dụng biện pháp này không làm mất đi các quyền nhân thân cơ bản của công dân.

– Được tiếp tục làm việc, học tập

Nếu nơi làm việc hoặc trường học nằm trong phạm vi được phép theo quyết định áp dụng biện pháp ngăn chặn, thì người bị cấm đi khỏi nơi cư trú vẫn có thể tiếp tục làm việc, học tập. Đây là quy định mang tính nhân văn, giúp người bị áp dụng biện pháp vẫn duy trì thu nhập, ổn định cuộc sống và thực hiện các nghĩa vụ đối với gia đình.

– Được khám, chữa bệnh

Quyền được chăm sóc sức khỏe luôn được pháp luật bảo đảm. Trong trường hợp cần khám bệnh hoặc điều trị tại cơ sở y tế ngoài địa phương, người bị áp dụng biện pháp cần thông báo và xin phép cơ quan có thẩm quyền trước khi di chuyển.

– Được thực hiện các giao dịch dân sự

Người bị cấm đi khỏi nơi cư trú vẫn có quyền:

• – Ký kết hợp đồng;
• – Quản lý tài sản;
• – Giao dịch với ngân hàng;
• – Thực hiện hoạt động kinh doanh;
• – Tham gia các quan hệ dân sự khác theo quy định của pháp luật.

Việc áp dụng biện pháp ngăn chặn không đồng nghĩa với việc hạn chế năng lực pháp luật hoặc năng lực hành vi dân sự của họ.

3. Người bị cấm đi khỏi nơi cư trú không được làm gì?

Song song với các quyền nêu trên, người bị áp dụng biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú phải nghiêm túc thực hiện các nghĩa vụ theo quy định tại khoản 2 Điều 41 Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú năm 2025.

– Không được tự ý rời khỏi nơi cư trú

Đây là nghĩa vụ quan trọng nhất. Việc đi sang tỉnh khác, đi công tác, đi du lịch hoặc về quê đều phải được cơ quan có thẩm quyền đồng ý trước nếu vượt ngoài phạm vi được phép. Nhiều người cho rằng chỉ đi trong thời gian ngắn sẽ không ảnh hưởng. Tuy nhiên, nếu không được chấp thuận thì vẫn có thể bị xem là vi phạm quyết định áp dụng biện pháp ngăn chặn.

– Phải có mặt khi được triệu tập

Khi nhận được giấy triệu tập của Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án, người bị cấm đi khỏi nơi cư trú phải có mặt đúng thời gian, địa điểm theo yêu cầu. Việc vắng mặt không có lý do chính đáng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình giải quyết vụ án và dẫn đến việc áp dụng biện pháp ngăn chặn nghiêm khắc hơn.

– Không được bỏ trốn hoặc cản trở hoạt động tố tụng

Người bị áp dụng biện pháp không được:

• – Bỏ trốn;
• – Tiêu hủy chứng cứ;
• – Che giấu tài liệu;
• – Đe dọa hoặc mua chuộc người làm chứng;
• – Thông cung hoặc tác động đến người tham gia tố tụng khác;
• – Thực hiện bất kỳ hành vi nào gây khó khăn cho việc điều tra, truy tố và xét xử.

Đây là những nghĩa vụ bắt buộc nhằm bảo đảm quá trình tố tụng được diễn ra khách quan, đúng pháp luật.

Như vậy, nếu việc di chuyển nhằm phục vụ công việc, chữa bệnh, giải quyết việc gia đình hoặc các nhu cầu chính đáng khác, người bị cấm đi khỏi nơi cư trú cần làm đơn đề nghị gửi cơ quan đã ra quyết định áp dụng biện pháp để được xem xét, và chỉ sau khi được chấp thuận thì việc di chuyển mới được coi là hợp pháp.

4. Vi phạm quyết định áp dụng biện pháp ngăn chặn thì hậu quả thế nào?

Nhiều người đánh giá thấp mức độ nghiêm trọng của việc vi phạm nghĩa vụ khi bị cấm đi khỏi nơi cư trú. Trên thực tế, nếu người bị áp dụng biện pháp ngăn chặn có hành vi:

• – Tự ý rời khỏi nơi cư trú;
• – Không chấp hành giấy triệu tập;
• – Bỏ trốn;
• – Hoặc có hành vi cản trở hoạt động tố tụng.

Thì cơ quan tiến hành tố tụng có thể thay thế biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú bằng biện pháp tạm giam khi có đủ căn cứ theo quy định của pháp luật. Điều này đồng nghĩa với việc người trước đó được tại ngoại có thể bị tước quyền tự do trong suốt quá trình điều tra, truy tố hoặc xét xử.

Tựu trung, cấm đi khỏi nơi cư trú là biện pháp ngăn chặn nhằm bảo đảm hoạt động tố tụng, không phải là hình phạt. Pháp luật vẫn bảo đảm cho họ được học tập, lao động, khám chữa bệnh và thực hiện các quyền dân sự hợp pháp.

Việc hiểu đúng quy định pháp luật không chỉ giúp tránh những rủi ro đáng tiếc mà còn góp phần bảo đảm quá trình tố tụng được diễn ra đúng quy định, khách quan và công bằng.

Trong trường hợp cần hỗ trợ chuyên sâu, Quý khách hàng vui lòng liên hệ:

Luật sư Tư vấn – Tranh tụng: Trần Thị Kim Phụng
Email: info@bizlawyer.vn
Điện thoại: 086 885 1900

Trân trọng./.