Biện pháp bảo lĩnh trong tố tụng hình sự

Trong tố tụng hình sự, các biện pháp ngăn chặn được cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng áp dụng nhằm kịp thời ngăn chặn tội phạm, bảo đảm cho hoạt động điều tra, truy tố, xét xử và bảo đảm thi hành án được tiến hành hiệu quả. Các biện pháp ngăn chặn bao gồm: giữ người trong trường hợp khẩn cấp, bắt, tạm giữ, tạm giam, bảo lĩnh, đặt tiền để bảo đảm, cấm đi khỏi nơi cư trú, tạm hoãn xuất cảnh.

Trong đó, bảo lĩnh là biện pháp ngăn chặn thay thế tạm giam, có tính chất ít nghiêm khắc hơn, góp phần hạn chế việc áp dụng biện pháp tước tự do thân thể khi không thật sự cần thiết, thể hiện tính nhân đạo và tiến bộ của pháp luật tố tụng.

1. Khái niệm và căn cứ pháp lý

Theo quy định tại Điều 121 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, bảo lĩnh là biện pháp ngăn chặn thay thế tạm giam, được áp dụng căn cứ vào tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi và nhân thân của bị can, bị cáo. Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án trong phạm vi thẩm quyền có thể quyết định cho bị can, bị cáo được bảo lĩnh nếu xét thấy không cần thiết phải tạm giam.

2. Điều kiện áp dụng

• – Thứ nhất, xét tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội và nhân thân của bị can, bị cáo, không cần thiết phải cách ly họ khỏi xã hội;
• – Thứ hai, có căn cứ xác định bị can, bị cáo không bỏ trốn, không tiếp tục phạm tội và không gây khó khăn cho hoạt động điều tra, truy tố, xét xử hoặc thi hành án;
• – Thứ ba, có cá nhân, cơ quan, tổ chức đủ điều kiện theo quy định của pháp luật nhận bảo lĩnh.

3. Chủ thể nhận bảo lĩnh

a) Cá nhân nhận bảo lĩnh

Cá nhân nhận bảo lĩnh phải đáp ứng các điều kiện:

• – Từ đủ 18 tuổi trở lên;
• – Có nhân thân tốt, nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật;
• – Có thu nhập ổn định và có điều kiện quản lý người được bảo lĩnh;
• – Là người thân thích của bị can, bị cáo;
• – Có ít nhất 02 người cùng nhận bảo lĩnh.

Các cá nhân nhận bảo lĩnh phải làm giấy cam đoan có xác nhận của chính quyền xã, phường, thị trấn nơi mình cư trú hoặc cơ quan, tổ chức nơi mình làm việc, học tập.

(Ảnh minh hoạ)
b) Cơ quan, tổ chức nhận bảo lĩnh

Cơ quan, tổ chức chỉ được nhận bảo lĩnh cho người thuộc đơn vị mình và phải có giấy cam đoan do người đứng đầu xác nhận về việc quản lý, giám sát người được bảo lĩnh.

4. Nghĩa vụ của người được bảo lĩnh

Bị can, bị cáo được bảo lĩnh phải làm giấy cam đoan thực hiện các nghĩa vụ sau:

• – Có mặt theo giấy triệu tập, trừ trường hợp vì lý do bất khả kháng hoặc do trở ngại khách quan; không bỏ trốn hoặc tiếp tục phạm tội; không mua chuộc, cưỡng ép, xúi giục người khác khai báo gian dối, cung cấp tài liệu sai sự thật; không tiêu hủy, giả mạo chứng cứ, tài liệu, đồ vật của vụ án, tẩu tán tài sản liên quan đến vụ án; không đe dọa, khống chế, trả thù người làm chứng, bị hại, người tố giác tội phạm và người thân thích của những người này.

Trường hợp bị can, bị cáo vi phạm nghĩa vụ cam đoan quy định tại khoản này thì bị tạm giam.

5. Thẩm quyền và thời hạn áp dụng

Thẩm quyền quyết định áp dụng biện pháp bảo lĩnh thuộc về Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự. Trong một số trường hợp, quyết định này phải được Viện kiểm sát cùng cấp phê duyệt trước khi ban hành.

Thời hạn bảo lĩnh không được quá thời hạn điều tra, truy tố hoặc xét xử theo quy định của Bộ luật này. Thời hạn bảo lĩnh đối với người bị kết án phạt tù không quá thời hạn kể từ khi tuyên án cho đến thời điểm người đó đi chấp hành án phạt tù.

6. Trách nhiệm của người nhận bảo lĩnh

Cơ quan, tổ chức, cá nhân nhận bảo lĩnh phải có trách nhiệm quản lý, giám sát người được bảo lĩnh thực hiện đúng các nghĩa vụ đã cam kết. Trường hợp để người được bảo lĩnh vi phạm nghĩa vụ, tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, có thể bị xử phạt tiền theo quy định của pháp luật.

7. Thực tiễn áp dụng và một số vướng mắc

Trong thực tiễn, việc áp dụng biện pháp bảo lĩnh vẫn còn bộc lộ một số vướng mắc như:

• – Quy định về điều kiện áp dụng chưa thật sự cụ thể, chi tiết, dẫn đến cách hiểu và áp dụng chưa thống nhất;
• – Trách nhiệm của cơ quan, tổ chức nhận bảo lĩnh còn chưa đầy đủ;
• – Hậu quả pháp lý khi vi phạm cam kết bảo lĩnh chưa được hướng dẫn rõ ràng, ảnh hưởng đến hiệu quả áp dụng biện pháp này.

8. Kết luận

Bảo lĩnh là một biện pháp ngăn chặn mang tính nhân đạo, góp phần cân bằng giữa yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm và việc bảo đảm quyền con người trong tố tụng hình sự. Tuy nhiên, để bảo đảm hiệu quả áp dụng, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định của pháp luật và tăng cường hướng dẫn áp dụng thống nhất trong thực tiễn.

Trong trường hợp cần hỗ trợ chuyên sâu, Quý khách hàng vui lòng liên hệ:

Luật sư Tư vấn – Tranh tụng: Phạm Anh Hùng

• – Email: hung.pham@bizlawyer.vn
• – Điện thoại: 086 888 1900

Trân trọng./.