Các tình tiết có thể được xem xét áp dụng là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự

Bên cạnh các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự được quy định cụ thể tại khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, năm 2025), khoản 2 Điều 51 Bộ luật Hình sự quy định: “Khi quyết định hình phạt, Tòa án có thể coi đầu thú hoặc tình tiết khác là tình tiết giảm nhẹ, nhưng phải ghi rõ lý do giảm nhẹ trong bản án.”

Nhằm bảo đảm việc áp dụng thống nhất quy định này trong thực tiễn xét xử, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Nghị quyết số 04/2025/NQ-HĐTP ngày 30/9/2025 hướng dẫn áp dụng các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự quy định tại khoản 2 Điều 51 Bộ luật Hình sự.

Theo Điều 3 Nghị quyết số 04/2025/NQ-HĐTP, các tình tiết sau đây có thể được coi là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo khoản 2 Điều 51 Bộ luật Hình sự:

– 1. Người phạm tội đầu thú là trường hợp sau khi tội phạm hoặc người phạm tội bị phát hiện, người phạm tội tự nguyện ra trình diện và khai báo với cơ quan có thẩm quyền về hành vi phạm tội của mình.

– 2. Người phạm tội tự nguyện nộp lại ít nhất một phần hai số tiền thu lợi bất chính từ hành vi phạm tội hoặc tiền phạt bổ sung theo bản án, quyết định của Tòa án.

– 3. Phạm tội trong trường hợp vì phục vụ yêu cầu công tác đột xuất như đi chống bão, lụt, cấp cứu, chống dịch.

– 4. Người hoạt động kháng chiến giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc, làm nghĩa vụ quốc tế được cấp có thẩm quyền xác nhận, nhưng vì lý do khách quan chưa kê khai đề nghị nên chưa có Huân chương, Huy chương.

– 5. Người phạm tội có mẹ hoặc bà được Nhà nước tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng; có cha, mẹ, ông, bà được Nhà nước tặng danh hiệu Anh hùng Lao động, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

– 6. Người phạm tội có cha, mẹ được tặng thưởng nhiều giấy khen, bằng khen về những thành tích xuất sắc trong công tác.

– 7. Người bị hại hoặc người đại diện của bị hại xin giảm nhẹ hình phạt cho người phạm tội trong trường hợp chỉ gây tổn hại về sức khỏe của người bị hại hoặc gây thiệt hại về tài sản.

– 8. Người bị hại cũng có lỗi hoặc thiệt hại do lỗi của người thứ ba.

– 9. Người phạm tội có từ 03 con nhỏ trở lên đều dưới 15 tuổi hoặc có con bị khuyết tật nặng trở lên, bị bệnh hiểm nghèo mà vợ, chồng không có công ăn việc làm, gia đình khó khăn được chính quyền địa phương xác nhận.

Ngoài các tình tiết nêu trên, Tòa án có thể coi tình tiết khác là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo quy định tại khoản 2 Điều 51 Bộ luật Hình sự, nhưng phải ghi rõ lý do giảm nhẹ trong bản án. Việc xem xét áp dụng các tình tiết giảm nhẹ khác phải bảo đảm tính thận trọng, chặt chẽ, căn cứ vào tính chất, đặc điểm của từng vụ án, từng trường hợp cụ thể.

Trên thực tiễn áp dụng, việc đề nghị Tòa án xem xét tình tiết giảm nhẹ theo khoản 2 Điều 51 cần được chuẩn bị trên cơ sở bảo đảm các yêu cầu:

• – Tình tiết được đề nghị áp dụng thuộc trường hợp được pháp luật cho phép xem xét;
• – Có tài liệu, chứng cứ chứng minh tình tiết thực tế tồn tại;
• – Việc áp dụng phải gắn với việc đánh giá toàn diện về hành vi phạm tội, nhân thân người phạm tội và các tình tiết của vụ án.

Việc ban hành Nghị quyết số 04/2025/NQ-HĐTP góp phần làm rõ tiêu chí xem xét các tình tiết giảm nhẹ theo khoản 2 Điều 51. Qua đó, tạo cơ sở để việc áp dụng quy định này được thống nhất, thận trọng hơn trong thực tiễn xét xử. Đồng thời, quy định này tiếp tục thể hiện chính sách nhân đạo của pháp luật hình sự, cho phép Tòa án xem xét toàn diện các yếu tố liên quan đến người phạm tội trên cơ sở căn cứ pháp luật, nhưng vẫn bảo đảm nguyên tắc xử lý nghiêm minh, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật.

Trong trường hợp cần hỗ trợ chuyên sâu, Quý khách hàng vui lòng liên hệ:

Luật sư Tư vấn – Tranh tụng: Phạm Anh Hùng

• – Email: info@bizlawyer.vn
• – Điện thoại: 086.885.1900

Trân trọng./.